Mədəniyyət
12:56, 19 Yanvar 2026
(Ustad xanəndə Sabir Abdullayev ilə müsahibə)
Azərbaycan muğamı sadəcə musiqi janrı deyil. Bu sənət xalqın yaddaş kodudur, mənəvi dirəniş formasıdır, tarixlə bu gün arasında qırılmaz rabitə yaradan canlı özünüdərk mexanizmidir. Muğam yaşadıqca xalq öz ruhunu itirmir, susmur, unutmur.
Xanəndəlik məktəbi isə əsrlər boyu təsadüfən deyil, mənəvi məsuliyyət, ustad-şagird etibarı və milli vicdan üzərində formalaşmışdır. Bu irsin qorunması yalnız səs istedadı ilə mümkün deyil, burada dövlət-mədəniyyət harmoniyası, uzaqgörən himayə və sənətə sədaqətli mövqe həlledici rol oynayır.
Məhz bu baxımdan 40 ildən artıq pedaqoji fəaliyyəti ilə muğam məktəbinin canlı dayaqlarından birinə çevrilmiş ustad xanəndə Sabir Abdullayevlə söhbətimiz muğamın keçmişinə, bu gününə və sabahına aydın mənzərə təqdim edir.
– Sabir müəllim, Azərbaycan muğamının və xanəndəlik məktəbinin tarixi barədə danışarkən bu sənətin hansı mənəvi dayaqlar üzərində formalaşdığını xüsusilə vurğulamaq istərdiniz?
Sabir Abdullayev:
Muğamın kökü torpaqdadır, amma onun ruhu göylə danışır. Bu sənət təkcə səs deyil; bu, ədəbdir, səbirdir, daxili intizam və vicdan məsuliyyətidir. Xanəndəlik məktəbi heç vaxt təsadüfi formalaşmayıb. Burada ustad-şagird ardıcıllığı, mənəvi etibar və sözə hörmət əsas prinsiplərdir.
Muğam oxuyan insan təkcə musiqi ifa etmir – o, millətin dərdini də, sevincini də çiyinlərində daşıyır. Bu məktəb tarixi unutmaq üçün deyil, onu yaşatmaq üçün mövcuddur.
– Ulu Öndərin qayıdışından sonra Azərbaycan musiqisində baş verən dəyişikliklər və dövlət qayğısı sizi bir sənətkar kimi necə təsirləndirdi?
(Bu sual zamanı Sabir müəllim masanın üzərində duran, Azərbaycan xanəndələrinin sənət yolunu əhatə edən fundamental ensiklopedik nəşri göstərir. Kitabı əlinə alır, ehtiramla öpür və gözünün üstünə qoyur.)
Sabir Abdullayev:
Cəmilə xanım, bu kitab əlimə dəyəndə bir fikri açıq deməkdən çəkinmədim: əgər səlahiyyətim olsaydı, bu xidmətə görə Mehriban xanımı həmin gün Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı elan edərdim.
Bu söz emosiyanın yox, vicdanın hökmüdür. Heydər Əliyevin qayıdışı ilə mədəniyyət dövlət siyasətinin mərkəzinə çəkildi. Muğamın qorunması, sənətkarın dəyərinin bərpası sistemli, ardıcıl və məsuliyyətli xəttə çevrildi.
Bu strateji xətt bu gün Mehriban Əliyeva tərəfindən müasir idarəçilik düşüncəsi və qlobal təqdimat modeli ilə davam etdirilir. Muğamın beynəlxalq səviyyədə tanıdılması, sənədli yaddaşa çevrilməsi və dünya auditoriyasına ardıcıl şəkildə çıxarılması təsadüfi deyil – bu, düşünülmüş mədəni siyasətin nəticəsidir.
– “Qarabağ xanəndələri” nəşrinin ərsəyə gəlməsində Mehriban Əliyevanın rolunu və bu sahəyə yanaşmasını necə dəyərləndirirsiniz?
Sabir Abdullayev:
“Qarabağ xanəndələri” sıradan bir nəşr deyil. Bu, milli yaddaşa məsuliyyətlə yanaşmanın parlaq modelidir. Layihənin müəllifi və ideya rəhbəri olan Mehriban Əliyeva bu işə yalnız təşkilati deyil, dərin fəlsəfi və mənəvi baxışla yanaşıb.
Onun muğama münasibəti sadəcə musiqi sevgisi deyil. Bu, milli kimliyin, tarixi yaddaşın və mədəni davamlılığın qorunmasına yönəlmiş strateji mövqedir. Nəşrin 2005-ci ildə Heydər Əliyev Fondu tərəfindən həyata keçirilməsi, kitab-broşür və üç CD-dən ibarət musiqi albomu formatında hazırlanması bu uzaqgörən yanaşmanın real nəticəsidir.
Altı dildə nəşr olunması isə Azərbaycan muğamının dünya mədəni məkanında layiq olduğu mövqeyə çıxarılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
– Bu nəşrin məqsədini və beynəlxalq mədəni müstəvidə yaratdığı təsiri necə qiymətləndirirsiniz?
Sabir Abdullayev:
Əsas məqsəd Qarabağ muğam məktəbinin klassik ifaçılıq ənənələrini qorumaq, sənədləşdirmək və gələcək nəsillərə bütöv şəkildə ötürməkdir. Eyni zamanda bu nəşr Azərbaycan muğamının qeyri-maddi mədəni irs kimi dünyaya təqdim olunmasında strateji rol oynayır.
Fondun beynəlxalq mədəni diplomatiya fəaliyyəti çərçivəsində nəşrin müxtəlif ölkələrdə təqdim olunması, xarici kitabxanalara və elmi mərkəzlərə hədiyyə edilməsi göstərir ki, bu iş təsadüfi təşəbbüs deyil, ardıcıl və dövlət səviyyəsində düşünülmüş mədəni siyasətin tərkib hissəsidir.
– Bu proseslərin pedaqoji fəaliyyətinizə və gənc nəslin muğama münasibətinə təsiri necə oldu?
Sabir Abdullayev:
Bu, biz müəllimlər üçün möhkəm dayaqdır. Gənclər muğama artıq yalnız keçmişin irsi kimi baxmır. Onlar görür ki, bu sənət dövlət tərəfindən qorunur, dünyaya çıxarılır və real dəyər alır.
Bu da məsuliyyət yaradır: “Mən sadəcə oxumuram, milli irsi təmsil edirəm.” Gənc şüurun formalaşmasında Mehriban xanımın təşəbbüslərinin rolu danılmazdır.
Sabir Abdullayevin fikirlərində pafos yoxdur – burada ağır, lakin aydın həqiqət var: milli musiqi təsadüfi təşəbbüslərlə deyil, uzaqgörən dövlət siyasəti və vicdanlı sənətkarların birliyi ilə yaşayır.
Muğam bu gün yaşayırsa, bu, ustadların sədaqəti və onu qoruyan mədəni strategiyanın nəticəsidir. Bu müsahibə bir daha sübut edir ki, muğam qulaqla deyil, ürəklə dinlənməlidir.
